شیخ فضل‌الله نوری و دوراهی مشروطه

شیخ فضل‌الله نوری در آغاز نهضت مشروطه از حامیان جدی آن بود؛ اما تجربه‌ی نخستین سال‌های مجلس، نگاه او را به‌تدریج دگرگون کرد.

عالمشیخ فضل الله نوریمشاهده‌ی صفحه‌ی کامل

از حمایت تا مخالفت

نگرانی او این بود که مشروطه‌ی بدون قید شرع، به رواج قوانینی بینجامد که با احکام اسلامی هم‌خوان نیست. با طرح ایده‌ی «مشروطه‌ی مشروعه»، خواستار آن شد که مصوبات مجلس زیر نظارت فقهی قرار گیرد و از دایره‌ی احکام اسلامی خارج نشود.

پایانی که دو نگاه را رودررو کرد

این مواضع، شیخ را در برابر بسیاری از هم‌رزمان پیشین‌اش در نهضت مشروطه قرار داد — از جمله آخوند خراسانی، که در برهه‌ی همان نهضت، از زاویه‌ای متفاوت به همان آرمان‌ها می‌نگریست. اختلاف نظر شیخ فضل‌الله نوری با مشروطه‌خواهان سرانجام در سال ۱۳۲۷ قمری، به اعدام او انجامید.

نگرانی شیخ از مشروطه‌ی بی‌قید، نه انکار آن، بلکه هشداری نسبت به فرجامی بود که پیش‌بینی می‌کرد.