کنشگران / عالمان دینی
خلاصه
این استفتا با طرح پرسشهایی درباره حکم شرعی مقابله با سپاه عثمانی که بغداد را محاصره کردهاند، آغاز میشود. در ادامه، میرداماد در پاسخ به این پرسشها، مجاهده با سپاه عثمانی را جهاد شرعی دانسته و آن را در حکم جهاد در رکاب امام واجبالاطاعه میداند. او همچنین تقاعد از این جهاد را به منزله فرار از معرکه قتال اهلبغی تلقی میکند. در پایان، میرداماد تأکید میکند که هر مؤمنی که خالصانه در این واقعه بجنگد، غازی در راه خداست و اگر کشته شود، به مقام شهادت نائل خواهد شد.
متن کامل گزارش
چه میفرمایند بندگان نواب مستطاب معلّی القاب... خاتم المجتهدین... علی مسند الارشاد و الاجتهاد الی یوم الدین در این مسأله شرعیه که عسکر رومیه [۱] که قلعه دارالسلام بغداد را محاصره کردهاند، شرعاً با ایشان مقاتله و محاربه و جنگ و جدال واجب است؟ و هر مؤمن که ایشان را قربة الی الله بکشد غازی [۲] و جهاد کننده در راه خداست؟ و هر مؤمن که به [۳] دست ایشان در این محاربه و جنگ کشته شود شهید است؟ و فرار و گریختن از جنگ ایشان، حُکمش گریختن از جنگ و جهادی است که در خدمت امام علیه السلام باشد یا نه؟
**فتوا**
بسم الله الرحمن الرحیم
آنچه مرقوم شده که از من مأخوذ است، مطابق واقع و مقتضای دین مبین و حکم شرع مقدس در مسأله مسؤولٌ عنها [۴] همین است. مجاهده با عسکر روم که محاصِر قلعه مدینةالسلام بغدادند، جهاد شرعی است و در حکم آن است که مُعَسکَر [۵] امام واجبالاطاعه واقع بوده باشد و تقاعد [۶] از این جهاد به منزله فرار و گریختن از معرکه قتال اهلبَغْی [۷] است.
هر مؤمن که در این واقعه، خالصاً مخلصاً لوجه اللّه الکریم و از برای ابتغاء [۱] رضای الهی مقاتله و محاربه نماید، غازی فی سبیلالله است و اگر مقتول شود به زمره شهدا ملحق، و رتبه [۲] شهادت را مستحق خواهد بود. واللّه یَقولُ الحَقَّ و یَهدی السّبِیلَ [۳].
محل مهر میر محمد باقر داماد [۴]
**پاورقیها:**
[۱] عسکر رومیه: سپاه عثمانی
[۲] جنگجو و مبارزی که در راه دین با کافران میجنگد.
[۳] در اصل: در
[۴] مسؤول عنها: پاسخگو در قبال آن
[۵] اردوگاه
[۶] از انجام کاری خود را کنار کشیدن
[۷] اهلبغی: سرکشی گروهی از مسلمانان در برابر امام مشروع. مفسران متقدم و معاصر، بغی را به درگیری دو گروه از مسلمانان و تجاوز یکی به دیگری تفسیر کردهاند و وظیفه دیگر مسلمانان را جلوگیری از ادامه غائله و مبارزه با متجاوز تا دست کشیدن از تجاوز دانستهاند.
[۱] طلب، خواست
[۲] در اصل: رتبه درجه
[۳] سوره مبارکه احزاب، آیه شریفه ۴: سخن حق از آنِ خداست و اوست که راه مینماید.
[۴] میراث اسلامی ایران، دفتر چهارم، ص ۷۳: صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج ۱، ص ۸۵: سیاست و فرهنگ روزگار صفوی، ج ۱، ص ۱۰۴؛ همو، نقش خاندان کرکی در تأسیس و تداوم دولت صفوی، ص ۴۰۸ و ۴۰۹.
اطلاعات تکمیلی
زمان وقوع: 1031
برهه تاریخی: استقرار حکومت صفویان
زبان اصلی: فارسی
قالب کنش: استفتا
کنشگران و ذینفعان
مخاطب کنش: عموم مسلمانان