خدای متعال به برکات فضل و جلال چهارده زبده ذی‌الجلال[۱]، تجدید دین مبین را در رأس مائه سَعد[۲] چهاردهم به عهده عهد پادشاهی انداخت که به اسم و رسم، هر دو «ناصردین» باشد؛ لهذا در سنه ۱۳۰۱ \[ق\]، امر و مقرر فرمود که احقر خدام شرع انور، احکام الله را - چنانچه حضرت رسول الله مقرر داشته - اصلاً و فرعاً در سه کتاب جمع نماید: یکی، «جامع صغیر ناصری»، به جهت گذشتن از لحاظ انور ملوکانه به عبارات مختصره که مجال جَوَلان نظر مبارک تواند شد؛ دویم، «جامع کبیر ناصری» که به عین همان کتاب مستطاب باشد، به سه تفاوت: یکی آن که عباراتش عوامانه، که هر گونه از حکام و کارگزاران انتظام مملکتی نسخه‌ای از آن داشته، به سهولتْ دستورالعمل نظم حکومتی به رسوم دین اسلام را از آن استفاده نمایند. دیگر آن که هر جا در کتاب صغیر به ملاحظه حکمتی یا عدم حاجت مطلبی که دیگران را لازم است ذکر نشد یا اجمال یافت، از این کتاب مبیّن گردد. دیگر هم‌کلامی‌که در آنجا \[به محضر؟\] عرض به دربار مَعدِلت مدار ایراد شده، در این کتاب ذکر نشود. سیّم «جامع اکبر ناصری» که مشتمل است بر بیست علم و آن به جهت[۳] انتظامات عامه امور عامه ناس است و در آن‌کتاب باید شرح داده شود. بعون الله از انجام خدمتِ اتمام جامع صغیر فراغت یافته، شروع در این کتاب که «جامع کبیر ناصری» و قانون شرع مقدس نبوی است می‌نماید به ترتیب جامع صغیر در چهارده باب در احکام و قانون اسلام به ضمیمه خاتمه در بعضی اخلاق ذمیمه که در ایران متداول شده \[و\] اسباب اغتشاش امور نظم مملکتند.[۴] و چون منظور همایون، آن است‌که این دولت، دولت اسلام است و باید عین دولت حَقّه باشد و در زمان غیبت، این وجود مبارک باید به شکرانه امتیاز و اختصاص نگاهداری فرماید، لهذا امر و مقرر فرمودند که حقیر، احکام دینیه و تکالیف اسلامیه عامه ناس از رعایا و حکام و کارکنان دولت اسلام را اصلاً و فرعاً به عبارت سهل و آسان جمع نماید تا فرمان قضا، جریانْ برای اجراء آن، شرف صدور فرماید. در این صورت، دولت حاضره، عین دولت غائبه، و اجزای دولتی تماماً بال و پر حضرت حجت خواهند بود و دعای والی آن که ناصر دین و ملت است، بر صاحب دین واجب و جانفشانی‌های آحاد خلایق از ارکان دولتی و تبعه آنها و علماء ملت و کسبه و رعیت و عساکر منصوره[۲] در راه چنین دولتی عین جهاد خواهد بود و هر که در این بین شهید شود، آسوده به حیات ابدیّه رسیده. وَلا تَحَسَبَنّ الّذینَ قُتِلوا فی سَبیل اللهِ اَمواتاً بل أَحیاءٌ عِندَ رَبِّهم یُرزَقونَ فَرِحینِ \[بما اَتیهُمُ اللَّهُ مِن فَضلِهِ....\] [۳]. در این صورت حفظ و حراست این دولت و اجزاء آن، البته بر کارکنان اجزاء غیبیه هم متحتّم [۴] است به دلیل عقل و نقل و تجربه. **پاورقی‌ها:** [۱] منظور چهارده معصوم (س) است. [۲] مبارک [۳] در اصل: جهت عامه [۴] متأسفانه تا پایان زمان تدوین این جلد، هیچگونه نشانی از سه اثری که مؤلف برشمرده (جامع صغیر ناصری، جامع کبیر ناصری، جامع اکبر ناصری) به دست نیامد. مرحوم دانش‌پژوه نیزکه طی دو مقاله (۱. «جامع ناصری و قانون ناصری»، در مجموعه سخنرانی‌های دومین کنگره تحقیقات ایران (۱۱ - ۱۶ شهریور ۱۳۵۰)، ج ۲، به کوشش حمید زرین کوب، مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه مشهد، ۱۳۵۲، ص ۵۰۳ - ۵۲۵؛ ۲. «قانون ناصری و جامع ناصری و رسائلی در عقاید اجتماعی»، تاریخ ؛ نشریه گروه آموزشی تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران (ضمیمه مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی)، ش ۲، ج ۱ (بهار ر تابستان ۱۳۵۶)، ص ۲۱۲ - ۲۲۳) به معرفی جامع ناصری و قانون ناصری پرداخته، نه تنها به روشن شدن سرنوشت این سه اثر کمکی نکرده، بلکه بر ابهام و آشفتگی موجود افزوده است؛ چه، جامع ناصری را همان قانون ناصری دانسته است و حال آنکه قانون ناصری چنانکه مولف آن نیز در متن تصریح کرده . تألیف میرزا محمد سعید خان انصاری مؤمن الملک (۱۲۳۱ - ۱۳۰۱ ق)، وزیر خارجه ناصرالدین شاه است که متن چاپ شده این رساله در سیاست نامه‌های قاجاری، ج ۲، ص ۳۱۵ به بعد آمده است.به هر روی چون نسخه هایی که مرحوم دانش‌پژوه از جامع ناصری معرفی کرده (با توجه به آغاز و انجام و خاتمه آنها) دقیقاً همان قانون ناصری است، لذا نا رفع شبهه کامل و روشن شدن حقیقت امر، از انتساب آن به مرحوم شیخ علی شریعتمدار استرآبادی خودداری نمودیم. [۲] عساکر منصوره: لشکرهای پیروز [۱] در اصل: همه جا دولتی [۳] آل عمران ۱۶۹و ۱۷۰: هرگز گمان نکنید کسانی که در راه خدا کشته می‌شوند مرده‌اند، بلکه آنان زنده‌اند و نزد پروردگارشان روزی دارند. آنان خشنودند \[به خاطر نعمت هایی که خدا از فضل و رحمت خود بر آنها بخشیده است.\] [۴] حتمی * اصول دین (خطی)، ص ۲ و ۳ (کتابخانه مجلس شورای اسلامی، شماره ۱، ش ۱۴۵۲)