متن با توصیف وضعیت عمومی مسلمانان در گذشته و حال آغاز میشود و به دو حالت کلی اشاره میکند: وضعیت داخلی مسلمانان که همواره با معایب و نقایص همراه بوده و مانع ترقی حقیقی شده است، و وضعیت کنونی که ناشی از استیلای اروپاییان است. در ادامه، وضعیت حکومت عثمانی و ایران را به عنوان نمونههایی از حالت اول بررسی میکند و به تلاشهای ناکام برای تشکیل پارلمان در ایران و اختلافات داخلی اشاره دارد. سپس به حالت دوم، یعنی روابط مسلمانان با اروپاییان میپردازد و آن را بدتر از خصومتهای داخلی میداند. وضعیت مسلمانان را به گوسفندانی تشبیه میکند که در برابر شیران اروپایی ناتوان هستند و هشدار میدهد که اگر این وضعیت ادامه یابد، دین اسلام نیز از دست خواهد رفت. در بخش بعدی، به وضعیت مسلمانان هند اشاره میکند که نه ملک دارند و نه دین، و تنها امید را در بیداری و اتحاد عمومی مسلمانان میبیند. تأکید میشود که عدم اخوت و همدردی عامل اصلی تباهی مسلمانان است و بدون آن، ترقی و حفظ دین و ملک ممکن نیست. در ادامه، به نفوذ اروپاییان در امور داخلی کشورهای اسلامی و ضعف مسلمانان در برابر آنها اشاره میکند و با ذکر مثالهایی از هند، ایران، ترکیه و مصر، این نفوذ را نشان میدهد. سپس به اهمیت وحدت و همدردی مسلمانان میپردازد و آن را واجب میشمارد و تأکید میکند که این اتحاد نباید با وفاداری به حکومتها یا دوستی با بیگانگان منافاتی داشته باشد. در پایان، با اشاره به قرارداد ۱۹۰۷ انگلستان و روسیه در تقسیم ایران، از عدم اتحاد ایران و عثمانی در آن زمان ابراز تأسف میکند و بار دیگر بر لزوم همدردی و اتحاد بینالمسلمین تأکید میکند. متن با بیان اینکه چرا مسلمانان ذلیل شدند و عیسویان ترقی کردند، و با ذکر مثالهایی از قدرتهای جهانی، به این نتیجه میرسد که این وضعیت ناشی از عدم اخوت و همدردی است و جای گریستن بر احوال زندگان و آیندگان است.