آیا اسلام مانع تمدن است؟ آیا اسلام مانع ترقی است؟ آیا اسلام موجب جهالت است؟ آیا اسلام مقتضی نادانی است؟ آیا اسلام سبب تفرقه کلمه است؟ آیا اسلام مقوی نفاق است؟ آیا اسلام موجب فقر است؟ آیا اسلام مقتضی پریشانی است؟ آیا اسلام مهیج فتنه و آشوب است؟ نه، به خدا قسم چنین نیست. اسلام مقتضی تمدن و ترقی است، اسلام موجب علم و معرفت است، اسلام مقتضی اتحاد و اتفاق است، اسلام سبب رفع احتیاج و پریشانی است، اسلام راه صلح‌طلبی و اصلاح است. از اصول مسلمه اسلام شور و مشورت است: وَ شاورهُم فِی الآمر [۱]. این اصل محکم و این بنیان، دول اروپا را محیرالعقول داشته. از اصول مسلمه اسلام وجوب تحصیل علم است: اُطلُبُوا العِلمَ وَ لَو بالصِّین [۲]. این اصل محکم و بنیان مستحکم، صفحه تاریک ممالک آتازونی را روشن ساخت. از اصول مسلمه اسلام اتحاد و اتفاق است: [اِنّما] اَلموُمِنَون اِخوَة. [۳] این اصل محکم و بنیان مستحکم، فرانسه را زمان رولسیون و شورش کبیر [۴] به سعادت ابدی نایل ساخت. از اصول مسلمه اسلام آزادی اموال و نفوس است: اَلَنَاسُ مُسَلّطونَ عَلَی اَموالِهم وَ اَنفُسِهم [۵] این اصل محکم و بنیان مستحکم، هزار و دویست کرور ملل مسیحی را از فقر و فاقه ابدی نجات داد. از اصول مسلمه اسلام امر به معروف و نهی از منکر است، یعنی آزادی زبان و قلم. بر طبق قانون وَ امُر بالمَعرُوفِ وَ انهِ عَن المُنکر [۶]. این اصل محکم و بنیان مستحکم، تمام ملل متمدنه عالم را از خواب جهالت بیدار نمود. از اصول مسلمه اسلام جهاد به معنی جهانگیری یا وَ جاهِدُوا فی الله حَقَّ جهادِهِ [۷]. این اصل محکم و بنیان مستحکم، امت روس را نهنگ خاک و دولت انگلیس را نهنگ آب نمود. از اصول مسلمه اسلام، حفظ آب و خاک مملکت است. حُبُّ الوَطَن مِنَ الایمان. [۸] این اصل محکم و بنیان مستحکم، حدود ممالک اروپا و امریکا را وجب به وجب تعیین نمود. از اصول مسلمه اسلام، صلح‌جویی و اصلاح‌طلبی است. فَاصِلحُوا بَینَ اَخَویکُم [۹]. این اصل محکم و بنیان مستحکم، ملت آتازونی را به نوع‌پرستی معرفی نمود. از اصول مسلمه اسلام، امتیاز فضلی [۱۰] است. هل یَستَوی الذینَ یَعلَموُن وَ الذینَ لا یَعلَمُون [۱۱] این اصل محکم و بنیان مستحکم، هزاران فیلسوف بزرگ در اروپا و امریکا تربیت کرد. پس چرا امروز ملت اسلام از همه ملل روی زمین فقیر و پریشان‌ترند؟ پس چرا امروز ملت اسلام از تمام ملل روی زمین جاهل‌تر ونادان‌ترند؟ پس چرا امروز ملت اسلام از تمام ملل روی زمین بی‌ثروت و بی‌صنعت‌ترند؟ پس چرا امروز ملت اسلام از تمام ملل روی زمین کم اتحادترند؟ این ضعف اسلام، این فقر مسلمین، این نادانی، این تفرقه کلمه، این لجاج، این عناد، این ذلت نشد مگر برای آن که قرآن که کتاب آسمانی ما است، کتاب قانون ماست، [این] اسلام که شریعت و دین ما است، بازیچه پنداشتیم، قصه و رمان ملاحظه کردیم. اسلام را البته اجراءِ مقصود خود نمودیم، اسباب اختلاف کلمه بین مسلمین فراهم آوردیم، قرآن را سرنیزه کردیم، با خلیفه وقت قتال نمودیم، ریختن خون یکدیگر را مباح شمردیم، مکه معظمه را خراب کردیم، بر اصحاب رسول نان و آب بستیم، به جان یکدیگر افتادیم، مسلمین سه قطعه اروپا، آسیا و آفریقا را تجزیه نمودیم، عناد بین شیعه و سنی قرار دادیم، جنگ ایرانی و عثمانی را پیشنهاد کردیم، مال یکدیگر را به چپاول و غارت بردیم، بزرگی و ریاست بی‌جهت به خرج دادیم، امتیاز فضلی را از بین برداشتیم، اهل نظام و جنگجویان مملکت و مجاهدین ملت را حیوان پنداشیم. هر مسلمانی را اهل بدعت و ضلالت خواندیم و از خود بیگانه فرض نمودیم، لسان سوء و بدگویی به یکدیگر دراز کردیم، از خودسری و خودخواهی اجتناب ننمودیم، آن اتحاد مبدل به نفاق گشت، آن قوه مبدل به ضعف شد، آن غنا مبدل به فقر گشت، آن دوستی مبدل به دشمنی شد، آن راحت مبدل به اذیت گشت، آن سلطنت مبدل به بندگی شد، آن صداقت مبدل به خیانت گشت، تا کار اسلام به جایی رسید که عموم مسلمین محتاج به این و آن شدند، تا کار اسلام به جایی رسید که اکثر مسلمین فقیر و ناتوان گشتند، تا کار اسلام به جایی رسید که اکثر مسلمین ذلیل و پریشان شدند. امروز روزی است که مسلمین دست اتحاد به یکدیگر بدهند، اختلاف کلمه ایرانیت و عثمانیت را از بین بردارند، سنی با شیعه عداوت نکند، شیعه سنی را از خود بداند، به خوشی و سرور با یکدیگر مسرور شوند تا از این ذلت و پریشانی نجات یابند، از این فقر و نکبت آسوده گردند، از این احتیاج و مذلت برهند، از این جهل و نادانی آسایش پیدا کنند، تا به سعادت سرمدی نایل شوند و به فوز ابدی فائز گردند و مملکت اسلامی را از مخاطرات آتیه محفوظ دارند. اقل اهل العلم: محمدعلی الطهرانی **پاورقی‌ها:** [۱] آل عمران، ۱۵۹: درکارها با آنان مشورت کن. [۲] پیامبر اکرم (ص): دانش را طلب کنید و لو آن که در چین باشد. [۳] حجرات، ۱۰: مؤمنان برادر یکدیگرند. [۴] منظور، انقلاب فرانسه است. [۵] پیامبر اکرم (ص): همانا مردم بر اموال خود و جان خویش مسلط هستند. [۶] لقمان، ۱۷: به (کار) پسندیده فرمان ده و از (کار) ناپسند منع کن. [۷] حج، ۷۸: در (راه) خدا جهاد کنید، آنگونه که حق جهاد (در راه) اوست. [۸] دوست داشتن وطن، از نشانه‌های ایمان است. از احادیث منسوب به پیامبر اکرم (ص). [۹] حجرات، ۱۰: پس میان دو برادرتان (هنگامی که اختلاف کردند) صلح برقرار کنید. [۱۰] امتیاز فضلی: شایسته سالاری [۱۱] زمر، ۹: آیا کسانی که می‌دانند با کسانی که نمی‌دانند یکسانند؟