در این ایام سعادت فرجام که این احقر عباد، به تقریب زیارت روز عرفه و احراز شرایف طواف اماکن مشرّفه وارد این ارض فیض بنیاد [۱] گردید، از تقریر جمعی که از شدت جوع، از تنگنای قلعه [بغداد] فرار کرده می‌آیند، معرفت کامل به احوال سکنه آنجا حاصل نموده، معلوم شد که هر روز جمع کثیر از صغیر و کبیر و برنا و پیر در قلعه از فقدان قوت، فوت و تلف و ملحق به سایرین سَلَف می‌گردیدند. چون اهل قلعه، قائل کلمتین طیّبتین شهادتین و امت رسول الثقلین و در قبله و کتاب موافق، و در دین و شریعت مطابق بودند، به مَدلول [۲] وَ اِنْ طَائِفَتانِ مِنَ المُؤمِنِینَ اقتَتَلَوا فَأصلِحُوا بَینَهُما [۳] به مفاد وَ اِن تَنتَهُوا فَهُوَ خَیرٌ لَکُم [۴] با رؤسای سپاه پرخاشجوی مستدلاً عَلی احکام‌اللّه [۵] گفتگو نموده، جمعی از ایشان را با خود همداستان و به خدمت بندگان خان والاشأن کشورستان، [۶] فائز [۷] و به دلایل عقلیه و نصوص شرعیه، ایشان را به امتثال فرمانِ وَ جادِلهُم بالّتی هِیَ أَحسَنُ [۸] ارشاد و به منطوقه [۹] وَ نَزَعنا ما فی صُدُورِهِم مِنْ غِل، [۱۰] تصفیه زلال عِناد نموده، به نگارش این صحیفه [۱۱] پرداخت. بر ضمایر زاکیه حضرات [۱۲] مخفی نماناد که اگر خان فَلَکْ‌شأن را به تأییدات ایزدی و مددکاری، بخت سعید داعیه کشورگشایی و دارایی [باشد]، و عالیجاه وزیر صاحبْ‌رأی و دستور مُلکْ‌آرای احمدپاشا [۱۳] هوس حکمرانی و فرمانروایی باشد، عَجَزه و ضعفا که بهین ودیعه کارخانه ابداعند، [۱۴] از این دو حالتْ بری، و لامحاله به نافذالامری مبسوط‌الید در مقام رعیتی و فرمانبری می‌باشند و ایشان را در این میانه تقصیری نیست که پامال جنون مِحَن [۱۵] و غارتزده سپاه فِتَن [۱۶] شوند. قطع نظر از آن شغل فرماندهی، به مصداق تُعِزّ مَنْ تَشاءُ و تُذِلّ مَنْ تَشَاءُ به مشیّت سلطان لَمْ یَزَل [۱۷] موقوف و مربوط، و جان سکندرشان، مُؤَیَدٌ من عِنداللَّهِ و مُشَیَّدُ بِجُندِاللّه‌اند. [۱۸] و این معنی هم بدیهی است که بعد از آن که دو صاحب دولت به یکدیگر مسلط شوند، ناموس بزرگی را صیانت و یکدیگر را اعانت خواهند کرد، اما عجزه و رَعاع الناس [۱۹] از رهگذر عدم مُکنت، در میانه پایمال لشکر حوادث می‌گردند. به نهجی [۲۰] که این خادم علوم دینیه، بعض مراتب را به حضرت خانی القا و ایشان نیز به سمع مبارک اصغاء فرمودند، [۲۱] باید آن حضرات عالیات از راه دینداری و غمخواری مخلوقات حضرت باری، مراتب را که باید به عالیجاه مشارٌالیه و باقی پاشایانِ [۲۲] با عزّ و شأن حالی نموده، خود را بریّ‌الذِمَه [۲۳] سازند و زیاده بر این، عجزه و مَلهوفین [۲۴] را به ورطه هلاک نیندازند، وَ لَو أَنَّهُم فَعَلوا ما یُوعَظُونَ بِهِ لَکانَ خَیْراً لَهُم [۲۵] و بعد از آن اگر عالیجاه مشارٌالیه این معنی را نپذیرند و برای کهن ویرانه‌ای که نمونه آن أوهَنَ البُیُوتِ لَبَیْتُ العَنکَبوتِ [۲۶] است، خون این همه مسلمان را به گردن گیرند، صاحب اختیارند. [۲۷] **پاورقی‌ها:** [۱] منظور کربلای معلّی است. [۲] مفاد [۳] سوره مبارکه حجرات، آیه شریفه ۹: و اگر دو گروه از مؤمنان با یکدیگر به جنگ برخاستند میانشان آشتی افکنید. [۴] سوره مبارکه انفال، آیه شریفه ۸: اگر از کفر باز ایستید برایتان بهتر است. [۵] مستدل به احکام خداوند. در اصل: مستدلاً عن... [۶] منظور صفی قلی‌خان از فرماندهان لشکر قزلباش شاه عباس است که به کمک استقلال‌طلبان بغداد به سرکردگی بکرآغا شتافته بود و در ربیع‌الاول ۱۰۳۱ ق به دستور شاه عباس اول صفوی به حکومت بغداد منصوب شد. [۷] نایل [۸] سوره مبارکه نحل، آیه شریفه ۱۲۵: و با بهترین شیوه با آنان مجادله کن. [۹] کلام گفته شده، ظاهر سخن [۱۰] سوره مبارکه اعراف، آیه شریفه ۴۳: و هر گونه کینه‌ای را از دلتان برکندیم. [۱۱] نامه [۱۲] احتمالا، منظور، جمعی از علما و فضلای بغداد است. [۱۳] سردار عثمانی که با لشکری سی هزار نفره به قصد تسخیر بغداد به محاصره آن شهر پرداخته بود. [۱۴] عجزه و... ابداعند: ناتوانان و ضعیفان که بهترین امانت‌های خداوند هستند. [۱۵] جمع محنت [۱۶] جمع فتنه [۱۷] سوره مبارکه آل عمران، آیه شریفه ۲۶: هر کس را بخواهی عزت می‌دهی و هر کس را بخواهی ذلّت. منظور خداوند است. [۱۸] مؤید... بجنداللّه: تأیید شده از سوی خدا و محکم و استوار به سپاه خداوندند. [۱۹] رعاع الناس: مردم درمانده و ناتوان [۲۰] نهج: طریق، شیوه [۲۱] اصغاء فرمودن: شنیدن [۲۲] لقب و عنوانی برای مقامات لشکری و کشوری عثمانی و بعضاً فرمانروایان و حاکمان سرزمین‌های وابسته آن کشور. [۲۳] بری‌الذّمه: کسی که دَین خود را ادا کرده است. [۲۴] ستمدیدگان [۲۵] سوره مبارکه نساء، آیه شریفه ۶۶: و حال آن که اگر اندرزی را که به آنان داده شده، به کار می‌بستند برایشان بهتر بود. [۲۶] سوره مبارکه عنکبوت، آیه شریفه ۴۱: هر آینه سست‌ترین خانه‌ها، خانه عنکبوت است. [۲۷] مراسلات نادرشاه و منشآت میرزا مهدی‌خان (جلد ۵). نسخه خطی کتابخانه آیت‌الله العظمی گلپایگانی، به شماره ۵۳/۲۸، ص ۱۲۲ و ۱۲۳؛ میراث اسلامی ایران، دفتر چهارم، ص ۷۱ و ۷۲.