اوقات مسافرت دارالخلافه که از قفقازیه عبور شد، جماعتی از مجاهدین که اجتماعیون - عامیّون هم تعبیر می‌شوند و جمعی از اهالی انجمن‌های ایروان و تفلیس و بادکوبه مطالبی را اخطار نموده بودند که در محترم مجلس شورای ملی مذاکره و استدعا شود. چون در روزنامه مجلس محترم، مذاکره خودشان را ندیده‌اند مجدداً تأکید نموده‌اند و داعی هم برای اینکه اوقات شریفه مجلس را متفرق دیده تاکنون مسکوتٌ عنه گذاشته بودم. حال چون موقع \[مناسب\] دیده، معروض می‌دارم و ما عَلَی الرّسولِ الأَالبَلاغُ [۱]. محض اینکه ادای رسالت نمایم زحمت می‌دهم و چون لایحه‌ها که تقدیم می‌شود به زبان ترکی است خلاصه مطلب را ذیلاً درج می‌نمایم. اول، استدعای مجاهدین این بود که مجلس محترم ملی شیّدالله تعالی ارکانه اجازه فرمایند که ایشان هم از تبعه دولت علیّه ایران از اشخاص متدین آگاه بصیر دانا وکیلی انتخاب نموده روانه نمایند و الحق والانصاف داعی در میانشان مردمان بصیر آگاه زیاد دیدم که هستند. دوم، اجرای قانون اساسی بالمساوات در مُلک و ملت. سوم، آزادی قلم و مطبوعات. چهارم، آزادی تقریر صاحبان افکار سلیمه و آزادی گفتار. پنجم، آزادی اجتماع. ششم، آزادی اشخاص [۲] بی اثبات تقصیر \[و نیز\] از طرف پلیس به احدی تعرض نشود. هفتم، آزادی تعطیل [۳] که عمله و فعله [۴] هر وقت تعطیل اقتصادی یا سیاسی نمایند ممانعت نشود. هشتم، حق انتخاب وکلای مجلس شورای ملی برای عموم طبقات از شهری و دهاتی و اغنیا و فقرا و غیر هم عموماً باشد. نهم، اینکه مابین اعلیحضرت شهریاری خلدالله ملکه [۵] و رعایا واسطه \[ای\] جز مجلس شورای ملی نباشد. دهم، اینکه حکام زمانِ استبداد عموماً تغییر داده شوند. یازدهم، اینکه قشون از تمام افراد ملت مقرر شود. دوازدهم، اینکه خالصجات دولت به رعیت تقسیم شود. سیزدهم، اینکه در تمام شهرها و دهات، مدارس عمومیه با اصول جدیده برای همه تأسیس شود. چهاردهم، هیئت وزرا، مسئول [۶] مجلس شورای ملی باشند. پانزدهم، این‌که مالیات دیوانی داخل خزانه دولت شود. این است خلاصه مطالب که به جهت رسیدن به نظر وکلای محترم عرض شد. **پاورقی‌ها:** [۱] اشاره به بخشی از آیه ۹۹ سوره مائده است که می‌فرماید: بر پیامبر جز رسانیدن پیام، وظیفه‌ای نیست. [۲] در اصل: اشخاص که [۳] اعتصاب [۴] عمله و فعله: کارکنان و کارگران [۵] در اصل: ملکه و مجلس محترم شورای ملی شیدالله ارکانه [۶] پاسخگو