کنشگران / عالمان دینی
خلاصه

متن با اشاره به دو ویژگی منحصر به فرد اسلام آغاز می‌شود: اول، جامعیت دین اسلام که علاوه بر تهذیب اخلاق، امور سیاسی را نیز در بر می‌گیرد؛ و دوم، التزام بی‌نظیر مسلمانان به جزئیات دین خود. سپس، بر اهمیت حیاتی اصلاح امور مالی کشور تأکید می‌شود و هشدار داده می‌شود که هرگونه سهل‌انگاری در این زمینه، حیات سیاسی مملکت را به خطر می‌اندازد. در ادامه، از دو دولت هم‌جوار (روسیه و انگلستان) انتظار می‌رود که در مسیر ترقی و تمدن ایران، مساعدت کنند و عدم همکاری آن‌ها به منزله مخالفت با پیشرفت ملت ایران تلقی می‌شود. در پایان، به عنوان یکی از روحانیون، پیشنهاد می‌شود که مردم به اقتضای دیانت از مصرف کالایی خاص (احتمالاً پارچه) که خارج از مأکل و مشرب است، خودداری کنند و ابراز امیدواری می‌شود که سایر روحانیون نیز با این نظر موافق باشند.

متن کامل گزارش
بنده گمان می‌کنم تمام علمای دنیا که از مناهب و تدیّن اهالی کره‌آزمین‌اً اطلاع دارند می‌دانند دو چیز در ملت اسلام است که در سایر ادیان ملل دنیا نیست: یکی اینکه دین پاک اسلام همان طور که اخلاق و عادات مردم را تهذیب نموده اغلب بلکه همۀ امور سیاسیه را نیز متکفل بوده، یعنی سیاست جزء دیانت اسلام است. دوم اینکه هیچیک از ملل عالم به قدر مسلمین، التزام به جزئیات و لوازم دین خود ندارند و ملت اسلام بیشتر از تمام ملل در حفظ جزئیات دین ثبات و جذّ دارند. و این ثروت که امروزه حیات ما مربوط و مربوط به اصلاح مالیه است اگر مسامحه در این باب بشود به کلی حیات سیاسی و مملكت دچار مشكلات خواهد شد. پس امر، مابین حیات و ممات دایر است، در این صورت دولتین هم‌جوار به اقتضای خیرخواهی که درباره نوع بشر دارند در این موقع که ما ملت ایران، اول قدم به جاده ترقی و تمدن می‌گذاریم کمال مساعدت را باید با ماها بنمایند و اگر از آنها در این مورد مساعدتی نشود معلوم می‌شود مانع از ترقی ما بوده حیات ملی ما را نمی‌خواهند. در این صورت بنده که یکی از روحانیین این مملكت هستم گمان می‌کنم تمام اهالی از استعمال این جنسی که خارج از ماکل و مشرب بوده است به اقتضای دیانت ممنوع شوند و کلیه روحانیین در این باب یا بنده هم‌عقیده باشند.
اطلاعات تکمیلی
زمان وقوع: 1287
برهه تاریخی: استبداد صغیر و فتح تهران
زبان اصلی: فارسی
نوع کنش: سخنرانی عمومی
قالب کنش: مقاله
کنشگران و ذینفعان
مخاطب کنش: ملت ایران
حاکم زمان: محمدعلی شاه قاجار

موضوعات و دسته‌بندی‌ها