کنشگران / عالمان دینی
شیخ اسدالله ممقانی
روحانی نوگرا
خلاصه
نامه با ابراز نگرانی از وضعیت نابسامان کشور و عدم دریافت اخبار موثق از مخاطب آغاز میشود. نویسنده به اخبار جراید مبنی بر اضمحلال ایران، پارتیبازی در تهران و حضور قوای روس اشاره میکند. در ادامه، به تلگرافی از بغداد درباره نفاق در مرکز و عدم تمایل ناصرالملک به بازگشت به ایران اشاره شده و وضعیت را بدتر از دوران محمدعلی شاه توصیف میکند. سپس، به فعالیتهای خود در عثمانی، از جمله انتصاب احمدبیک به عنوان مفتش مکاتب و راهاندازی نشریه سروش، میپردازد. در پایان، با اشاره به اخبار آتشسوزی در تهران، بر لزوم چارهجویی سریع از نجف تأکید کرده و از تشکیل کمیسیونی با عثمانیها برای تدوین برنامه مشترک خبر میدهد و منتظر دستورالعمل مخاطب است.
متن کامل گزارش
فدایت شوم. از روز حرکت به غیر از مکتوب بادکوبه مکتوبی دیگر ظاهر نشده که بنابر آن جواب عرض نمایم. از جراید و سایر جاها چنین معلوم میشود که اضمحلال ایرانیان مقدر شده، گویا در طهران بنای پارتیبازی[۱] گذاشته شده و بعضی به خیال دیگر افتاده. نمیدانم چه بدبختی است که ما را احاطه کرده؟ اوضاع ایران را جراید خیلی بد مینویسند و مینویسند که قشون روس تا عید نوروز در ایران باقی خواهند ماند. نمیدانم شماها در چه حالید؟ چرا تفصیل نمینویسید تا از حقیقت امر مطلع باشیم؟
دیروز از بغداد تلگراف بود که از مرکز بوی نفاق میآید. نمیدانیم چه معالجه[۲] نمودهاید؟ ناصرالملک[۳] در جراید خارجه اعلان داده که به ایران نخواهم رفت. بدبختی ما را گرفته. گویا عوض محمدعلی شاه هزار محمدعلی شاه تولید شده. مسیو پانوف در اسلامبول هستند.
احمدبیک را عثمانیها بردند مُفَتِش[۴] مکاتب قرار دادند. گویا ماهی چهل لیره، یعنی مشغول ترک تبعیت است و اداره سروش[۵] را هم با هزار داد و بیداد به راه انداختهایم، جلسه دوم دیروز منعقد شد. این هفته نظامنامه فرستاده خواهد شد.
جراید امروز مینویسند که طهران از چهار جانب آتش گرفته. حقیقت حال معلوم نشده. البته به زودی علاج این دردهای بیدرمان را بنمایید. واقعاً اگر مانع است از پیشرفت کار، امروز از نجف رفع آن ممکن است و کومسیون که از طرف ما و عثمانیان قرار بود، دیروز تشکیل شد و اول جلسه بود. تخمیناً سر ساعت مذاکره به میان آمد. قرار شد پروگرام[۶] از طرفین نوشته شود و از ما سه نفر احمد بیک، افتخارالاطباء و حقیر بودم. ان شاء الله وقتی که پروگرام ترتیب شد تفصیلاش را میفرستم. در هر حال بعد از این ترتیب به هر وسیله است - به اعتقاد حقیر - رفتن با عجله به نجف اشرف کمال اهمیت را دارد. هم برای همین مطلب و هم بعضی ترتیبات ایران را به آنها بفهمانم. در هر حال منتظر دستورالعمل شما هستم.
**پاورقیها:**
[۱] باندبازی، گروهگرایی
[۲] راهکار
[۳] میرزا ابوالقاسم خان قرهگوزلو، ملقب به ناصرالملک، از رجال سیاسی ایران و تحصیل کرده دانشگاه آکسفورد بود و در آن زمان در انگلستان به سر میبرد.
[۴] بازرس
[۵] نشریه فارسی زبان ایرانیان مهاجر اروپا
[۶] واژه انگلیسی برنامه
اطلاعات تکمیلی
زمان وقوع: 1327
برهه تاریخی: استبداد صغیر و فتح تهران
زبان اصلی: فارسی
نوع کنش: نامه خصوصی
قالب کنش: نامه
کنشگران و ذینفعان