مخفی نیست که برای عدل و عدالت، دو معنا مشهور است؛ یکی، مقابل فسق است؛ و آن بنا بر آنچه مشهور شده میانه متأخرین فقها این است که آدمی گناه کبیره نکند و اصرار بر صغیره نکند؛ یعنی صغیره از او بسیار صادر نشود، خواه از یک نوع باشد و خواه از چند نوع. دوم، مقابل ظلم و جور است، و شایع در عدل که در پادشاهان و حکام استعمال کنند، این معناست؛ یعنی به هیچوجه ستم و تعدی نه در مالیات و نه غیر آن بر مردم نکند. و گاهی بلکه اکثر اوقات، امری دیگر نیز در آن اعتبار می‌کنند و آن این است که دادرسی کند و به قدر مقدور نگذارد که کسی بر کسی ظلم و جوری کند. و هرگاه بر ظلم و جور احدی مطلع شود، تدارک و تلافی آن بکند و حق مظلوم را از ظالم بگیرد. و ظاهر است که عدل بر همه این معانی، کرامت است، یعنی سبب گرامی بودن و برتری مرتبه این کس گردد؛ و همچنین فیروزی است به خیرات اخروی بلکه دنیوی نیز. و ممکن است نیز خصوصاً در معنی دویم که مراد، فیروزی و ظفر بر دشمنان و غلبه بر ایشان باشد [۱]. **پاورقی‌ها:** [۱] شرح غررالحکم ...، ج ۱، ص ۱۷۹ - ۱۸۱؛ اندیشه سیاسی جمال الدین محمد خوانساری، ص ۵۰.