کنشگران / عالمان دینی
محمدعلی حزین لاهیجی
شاعر
خلاصه
این متن شامل ابیاتی است که به نقد اوضاع اجتماعی و اخلاقی زمانه میپردازد. در ابتدا، وضعیت جامعه را به گلهای تشبیه میکند که گرگ در آن افتاده و شبانی نیست، و سلطان را در پی آزار رعیت میداند. سپس، از تلخکامی یاران و یکسان بودن حال زیرک و نادان در جهانی که اهل تمییز ابله شمرده میشوند، ابراز تأسف میکند. در ادامه، به ننگ بودن ستایش افراد فرومایه و ناقصانی که در لباس کمال ظاهر شدهاند، اشاره دارد و تعظیم گاو و خر را که بر انسان حرام بوده، اکنون فریضه میشمارد. در پایان، با هشدار به عاقلان برای دوری از دام مردم، از قحطالرجال و بیارزش شدن گوهر یکدانه در برابر خرف سخن میگوید و وضعیت را به گونهای توصیف میکند که آیات کتاب حق و افسانه در گوش خفتگان شب جهل یکسان به نظر میرسند.
متن کامل گزارش
گرگیاستدر افتادهدرینگله، شباننیست سلطان که بُوَد در پی آزار رعیّت
بر خوان دهر سِفله [۱] به مهمان خورم دریغ دائم به تلخکامی یاران خورم دریغ
یکسان به حال زیرک و نادان خورم دریغ در عالمی که اهل تمییزند ابلهان
ننگ است در زمانه زبان را ز نام خلق یک مشت سِفله مانده به جا از کِرام [۲] خلق
پوشیده ناتمامی خود را تمام خلق امروز در لباس کمالند ناقصان
اکنون فریضه گشته به ما احترام خلق تعظیم گاو و خر که به انسان حرام بود
هشدار تا که مفت نیفتی به دام خلق عاقل گریزد از دهن اژدها حزین
به جز سنگ مزار امروز نبود صاحب نامی درینقحطالرجالآوازهداردخاکخاموشان
مگر بر بستر خواب عدم گیریم آرامی حزین از درد تا کی میتوان گرداند بالین را
نرخ خَرَف [۳] و گوهر یکدانه یکی است عهدی است که آشنا و بیگانه یکی است
آیات کتاب حق و افسانه یکی است [۴] در گوش گران خفتگانِ شب جهل
**پاورقیها:**
[۱] پست، فرومایه
[۲] جمع کریم: بزرگواران
[۳] خر مهره، سِفال
[۴] دیوان حزین لاهیجی، ص ۲۸۴، ۳۸۱، ۳۸۳، ۴۷۲، ۵۰۱.
اطلاعات تکمیلی
زمان وقوع: 1164
برهه تاریخی: استقرار حکومت افشاریان
زبان اصلی: فارسی
قالب کنش: شعر
کنشگران و ذینفعان
مخاطب کنش: ملت ایران