کنشگران / عالمان دینی
محقق اردبیلی
عالم دینی
خلاصه
این فتوا به بررسی شرایط جواز همکاری با حاکمان ستمگر میپردازد. در ابتدا، همکاری را تنها برای کسانی مجاز میداند که هدفشان صرفاً برآورده کردن نیاز مؤمنان و اطاعت از اوامر معصومین (ع) باشد. سپس، به افرادی اشاره میکند که از روی اضطرار و اجبار با حاکمان جور همکاری میکنند. در ادامه، به شدت با کسانی مخالفت میکند که به دلیل دنیاطلبی، افزایش ریاست و جلب توجه مردم، با حاکمان ستمگر همکاری کرده و از این طریق بر مؤمنان منت میگذارند یا آنها را آزار میدهند. در نهایت، اخلاص را شرط اصلی و بسیار دشوار در این نوع همکاریها معرفی میکند.
متن کامل گزارش
ثواب و ترغیب [همکاری با حاکمان ستمگر]، ظاهراً نسبت به کسانی است که هیچ قصدی ندارند مگر برآورده ساختن نیاز مؤمنان و سُرور آنان و امتثال اوامر معصومین (ع). همچنین ثواب و ترغیب به کسانی تعلق میگیرد که مضطر و مجبور به دخول در عمل حاکمان جور و معاشرت با آنان باشند، نه این که به خاطر دنیاطلبی، دوست بدارند و با آنها همکاری کنند و در این بین، حاجتی نیز از مؤمنان برآورده سازند، و یا این که این همکاری را وسیلهای برای زیادت ریاست و ترقی خود و توجه مردم به سوی آنها و ذکر آنان در مجالس قرار دهند و به واسطه این کار، بر مؤمنان منت بگذارند و آنان را اذیت و آزار دهند؛ زیرا که همه این امور، مبطل اجر و پاداش کار آنها در همکاری و معاشرت با حاکمان جور خواهد بود. بالجمله، اصل و اساس، اخلاص در این کار است که جداً قلیل و در غایت صعوبت میباشد.[۲]
**پاورقیها:**
[۱] ملا احمد بن محمد، معروف به محقق اردبیلی و مقدس اردبیلی.
[۲] علی خالقی، «محقق اردبیلی»، در: اندیشه سیاسی متفکران مسلمان (ج ۶)، ص ۱۱۵؛ به نقل از: مولی احمد اردبیلی، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان (ج ۸)، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۰۳ ق، ص ۷۱، ۷۲.
اطلاعات تکمیلی
زمان وقوع: 985
برهه تاریخی: استقرار حکومت صفویان
زبان اصلی: فارسی
قالب کنش: فتوا
کنشگران و ذینفعان
مخاطب کنش: عموم مسلمانان